Özbekistan Senatosunun 19. Genel Kurul toplantısında ele alınan düzenleme, ülkenin alfabe sisteminde önemli bir değişikliğin önünü açtı.
Yeni düzenlemeyle mevcut Özbek alfabesinde bulunan 26 harf ve 3 harf birleşiminin, 28 harf ve bir kesme işaretinden oluşan yeni sistemle değiştirilmesi planlanıyor.
Özbek alfabesinde dikkat çeken değişiklikler
Yeni düzenlemenin en önemli unsurlarından biri, Özbekçede halen kullanılan bazı harf birleşimlerinin tek karakterle ifade edilmesi olacak.
Buna göre;
- “o‘” yerine “ö”
- “g‘” yerine “ğ”
- “sh” yerine “ş”
- “ch” yerine “ç”
kullanılacak.
Yeni sistemde ayrıca “ng” harf birleşimine yer verilmemesi kararlaştırıldı.
Bu değişiklikle birlikte Özbek alfabesinin, başta Türkiye olmak üzere Latin alfabesini kullanan Türk devletlerinin alfabeleriyle benzerliğinin artırılması hedefleniyor.
Türk dünyasında ortak alfabe sürecinde önemli adım
Özbekistan’ın aldığı karar, yalnızca teknik bir alfabe değişikliği olarak değil, Türk dünyasında dil ve kültür bağlarının güçlendirilmesi açısından önemli bir gelişme olarak değerlendiriliyor.
Çift harflerle ifade edilen bazı seslerin tek karakterle yazılması, özellikle dijital ortamda kullanım açısından da kolaylık sağlayacak.
Böylece Özbekçenin yazım sisteminin hem daha pratik hale getirilmesi hem de diğer Türk dilleriyle ortaklaşan bir yazı sistemi oluşturulması amaçlanıyor.
Yeni alfabe Cumhurbaşkanı Mirziyoyev’in onayını bekliyor
Özbekistan Senatosunda kabul edilen kanun, onaylanmak üzere Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’e gönderildi.
Düzenlemenin Cumhurbaşkanı tarafından imzalanmasının ardından yeni alfabenin yürürlüğe girmesi bekleniyor.
Ancak geçiş bir anda gerçekleşmeyecek. Yeni sistemin uygulanması için bir geçiş dönemi öngörülüyor.
Bu süreçte resmi belgeler, kamu kurumlarının logoları, para birimleri, tabelalar ve bazı diğer alanlarda mevcut alfabenin kullanımına, hazırlanacak eylem planında belirlenen süreler kapsamında izin verilecek.
Özbekistan’ın Latin alfabesine geçişi 1993’te başladı
Özbekistan’ın alfabe değişikliği yeni bir süreç değil.
Sovyetler Birliği döneminde 1929-1940 yılları arasında Latin alfabesini kullanan Özbekistan, 1940 yılından itibaren Kiril alfabesine geçti.
Ülkenin bağımsızlığını kazanmasının ardından ise 2 Eylül 1993'te Latin alfabesine geçişi öngören yasa kabul edildi.
1993'te oluşturulan sistem daha sonra 1995 yılında değiştirildi. Yeni sistemde bazı Türkçe seslerin karşılığı olarak “ş”, “ç”, “ö” ve “ğ” yerine sırasıyla “sh”, “ch”, “o‘” ve “g‘” gibi harf birleşimleri kullanılmaya başlandı.
Mirziyoyev döneminde ortak alfabe çalışmaları hızlandı
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev döneminde ülkenin tamamen Latin alfabesine geçişi konusunda yeni çalışmalar başlatıldı.
2021 yılında alınan karar doğrultusunda Kiril ve Latin alfabelerinin birlikte kullanıldığı Özbekistan’da tamamen Latin alfabesine geçiş hedefi güçlendirildi.
Bu süreçte mevcut Özbek alfabesinin Türk Dünyası’nda kullanılan ortak alfabe anlayışına yaklaştırılması yönünde çalışmalar yürütüldü.
Son düzenleme de bu çalışmaların önemli sonuçlarından biri olarak öne çıkıyor.
Kürşad Zorlu: “Türk Dünyası açısından oldukça kıymetli”
AK Parti Genel Başkan Yardımcısı ve Türk Devletleri ile İlişkiler Başkanı Kürşad Zorlu, Özbekistan Senatosunun kabul ettiği düzenlemeye ilişkin değerlendirmede bulundu.
Zorlu, kararın Türkiye ile Türk dünyası arasındaki dil entegrasyonunu güçlendirecek çalışmalarla uyumlu olduğunu belirterek gelişmeden duyduğu memnuniyeti ifade etti.
Yeni düzenlemenin karmaşık harf birleşimlerinin yerine daha pratik ve ortak Türk alfabesiyle uyumlu sembollerin kullanılmasını sağlayacağını belirten Zorlu, özellikle bilgisayar ortamında kullanımı zor olan çift sembollü harflerin tek karakterle değiştirilmesinin önemli bir yenilik olduğunu vurguladı.
Zorlu ayrıca Türkiye’nin Türk dünyasında dil ortaklığını güçlendirecek çalışmalara büyük önem verdiğini belirtti.
“Türk dünyası açısından oldukça kıymetli”
Kürşad Zorlu, Özbekistan’ın kararını değerlendirirken ülkenin Türk dünyasındaki stratejik önemine de dikkat çekti.
Zorlu, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından ortak alfabe ile hazırlanan ilk eserin 7 Ekim 2025'te Türk dünyasının devlet başkanlarına takdim edildiğini hatırlattı.
Yaklaşık 40 milyonluk nüfusu ve stratejik konumuyla Özbekistan’ın son yıllarda birçok alanda önemli gelişme gösterdiğini belirten Zorlu, ülkenin ortak alfabe yönündeki adımının Türk Dünyası açısından oldukça kıymetli olduğunu ifade etti.
Zorlu, kararın mimarı olarak nitelendirdiği Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’e teşekkür ederek düzenlemenin Özbekistan ve Türk dünyası için hayırlı olmasını diledi.
Alfabe değişikliği kültürel yakınlığı güçlendirebilir
Özbekistan’ın attığı bu adım, Türk Dünyası’nın ortak kültürel ve dilsel bağlarını güçlendirme çabaları açısından dikkat çekici bir gelişme olarak öne çıkıyor.
Alfabelerin birbirine yaklaşması, yalnızca yazım kolaylığı sağlaması açısından değil; eğitim, yayıncılık, dijital iletişim, kültürel etkileşim ve ortak çalışmalar açısından da yeni imkanlar oluşturabilir.
Özbekistan’ın yeni alfabe düzenlemesi, Türkiye ve diğer Türk devletleriyle ortak bir yazı sistemine doğru atılan önemli adımlardan biri olarak değerlendiriliyor.
Türk dünyasında ortak dil ve kültür bağlarının güçlenmesi yönündeki çalışmalar önümüzdeki dönemde de bölgesel iş birliğinin önemli başlıklarından biri olmaya devam edecek.
Habersizseniz haberiniz olsun.
