TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi’nin (TÜRKPA) Bişkek’te düzenlenen 15. Genel Kurulu’nda Özbekistan ve Türkmenistan’ın teşkilat çatısı altında asli yerlerini almalarını istediklerini belirtti. Türk dünyasının ortak tarih, dil ve kültür bağlarına dikkat çeken Kurtulmuş, parlamentolar arası iş birliğinin güçlendirilmesi, ortak dil çalışmalarının ilerletilmesi ve yapay zekâ alanında ortak bir yaklaşım geliştirilmesi çağrısı yaptı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Başkanı Numan Kurtulmuş, Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’te düzenlenen Türk Devletleri Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) 15. Genel Kurulu’nda Türk dünyasının geleceğine ilişkin önemli mesajlar verdi. Kurtulmuş, Özbekistan ve Türkmenistan’ın TÜRKPA bünyesinde daha güçlü biçimde yer almasının parlamenter iş birliğine katkı sağlayacağını vurguladı.

Kırgızistan Parlamentosunun ev sahipliğinde Irıs Ordo Kongre Merkezi’nde gerçekleştirilen genel kurulun ana teması, “Yapay Zekâ ve Teknolojik İlerleme Çağında Türk Dünyasında Parlamenter İşbirliği” oldu. Toplantıda parlamentolar arasındaki ilişkilerin geliştirilmesi, ortak sorunlara çözüm üretilmesi ve Türk dünyasının uluslararası alandaki etkinliğinin artırılması öne çıkan başlıklar arasında yer aldı.

Kurtulmuş’tan Özbekistan ve Türkmenistan’a TÜRKPA çağrısı

TBMM Başkanı Kurtulmuş, Türk dünyasının ortak tarihî birikiminin, kültürel bağlarının ve insan kaynağının geleceği birlikte şekillendirmek için önemli fırsatlar sunduğunu belirtti. Bu potansiyelin daha güçlü bir iş birliğine dönüştürülmesi gerektiğini ifade eden Kurtulmuş, Özbekistan ve Türkmenistan’ın TÜRKPA çatısı altında asli yerlerini almalarını temenni ettiklerini söyledi.

Kurtulmuş, iki ülkenin katılımının parlamentolar arasındaki ilişkileri zenginleştireceğini ve ortak çalışmaların kapsamını genişleteceğini dile getirdi.

Özbekistan ve Türkmenistan’ın sürece daha güçlü katılımı, Türk dünyasındaki parlamenter iş birliğinin genişlemesi açısından önem taşıyor. Bununla birlikte Kurtulmuş’un çağrısı, iki ülkenin üyelik statüsünün kendiliğinden değiştiği anlamına gelmiyor; katılımın gerçekleşmesi ilgili ülkelerin ve TÜRKPA’nın kurumsal süreçlerine bağlı.

Türk dünyasının ortak dil ve alfabe hedefi

Kurtulmuş’un konuşmasında öne çıkan başlıklardan biri de ortak dil ve alfabe çalışmaları oldu. Türk dünyasında bilimsel ve kültürel yakınlaşmanın güçlenmesi için ortak dil kullanımını teşvik edecek çalışmaların artırılması gerektiğini belirten Kurtulmuş, dil alanındaki iş birliğinin dijital dünyaya da taşınmasının önemine işaret etti.

Türk dillerini temel alan büyük dil modelleri üzerinde ortak çalışmalar yürütülmesinin, Türk dillerinin dijital ortamdaki görünürlüğünü artırabileceği ve bölgenin teknoloji kapasitesini geliştirebileceği değerlendiriliyor.

Ortak dil ve alfabe çalışmalarının ilerlemesi; eğitim, kültür, akademik araştırmalar, yayıncılık ve dijital içerik üretimi gibi alanlarda ülkeler arasındaki iletişimi kolaylaştırabilecek bir başlık olarak öne çıkıyor.

Yapay zekâ için ortak hukuki ve etik yaklaşım önerisi

Genel kurulun ana gündem maddelerinden biri olan yapay zekâ konusunda Kurtulmuş, parlamentoların ortak bir yaklaşım geliştirmesinin yararlı olacağını ifade etti. TÜRKPA çatısı altında ortak bir yasal ve etik çerçevenin ele alınmasını ve parlamentoların katkısıyla bir “Yapay Zekâ Model Kanunu” hazırlanması seçeneğinin değerlendirilmesini desteklediklerini belirtti.

Kurtulmuş, teknolojik gelişmelerden yararlanılırken insan onurunun, temel hak ve özgürlüklerin ve hukukun üstünlüğünün korunması gerektiğini vurguladı. Yapay zekânın sunduğu fırsatların yanı sıra dezenformasyon, sahte içerik üretimi ve seçim güvenliği gibi alanlarda ortaya çıkarabileceği risklerin de birlikte değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Bu yaklaşım, Türk dünyasındaki ülkelerin yalnızca teknoloji kullanımında değil, yapay zekâya ilişkin kuralların ve etik ilkelerin belirlenmesinde de ortak çalışmalar yapmasını gündeme getiriyor.

Türk dünyasının ekonomik ve stratejik potansiyeli

Kurtulmuş, Türk dünyasının ekonomik kapasitesi, doğal kaynakları ve Avrupa ile Asya arasındaki stratejik konumuyla önemli bir potansiyel taşıdığını ifade etti. Türk Devletleri Teşkilatı’nın üye ve gözlemci ülkelerinin mevcut nüfus ve ekonomik büyüklüğüne ilişkin değerlendirmelerde bulunan Kurtulmuş, potansiyel katılımlarla Türk dünyasının nüfusunun 300 milyona ulaşabileceğine dikkat çekti.

Bu potansiyelin somut kazanımlara dönüşmesi için ticaret, yatırım ve üretim bağlantılarının güçlendirilmesi gerektiğini belirten Kurtulmuş; lojistik, enerji arz güvenliği ve dijital bağlantısallık alanlarında iş birliğinin derinleştirilmesini istedi.

Türk dünyasının coğrafi konumu, ülkeler arasında ulaşım koridorlarının geliştirilmesi ve enerji kaynaklarının güvenli biçimde taşınması bakımından da önem taşıyor. Parlamentolar arasındaki iş birliğinin güçlenmesi, ortak hedefler doğrultusunda yasal düzenlemelerin ve kurumsal ilişkilerin geliştirilmesine katkı sunabilecek bir zemin oluşturuyor.

İklim değişikliği ve temiz enerji de gündemde

Kurtulmuş, Türk dünyasının iklim değişikliğiyle mücadele, yeşil dönüşüm ve temiz enerji alanlarında da ortak hareket etmesi gerektiğini belirtti. Ülkelerin sahip oldukları deneyimleri paylaşmasının, iklim teknolojileri ve sürdürülebilir üretim alanlarında yeni iş birliği imkânları doğurabileceğine işaret etti.

Türkiye’nin 9-20 Kasım 2026 tarihlerinde Antalya’da ev sahipliği yapacağı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31) kapsamında parlamentolar arası çalışmalara da dikkat çeken Kurtulmuş, 16 Kasım’da TBMM ile Parlamentolar Arası Birlik tarafından ortaklaşa düzenlenecek toplantıya mevkidaşlarını davet etti.

Yapay zekânın enerji verimliliği, afet yönetimi ve sürdürülebilir üretim gibi alanlarda sağlayabileceği imkânların birlikte değerlendirilmesi gerektiğini belirten Kurtulmuş, teknolojik gelişmelerin toplumsal faydaya dönüştürülmesinin önemini vurguladı.

KKTC ve gözlemci üyelerin katkısı

Kurtulmuş, Macaristan ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin TÜRKPA çalışmalarına daha etkin katılımının da iş birliğini güçlendireceğini ifade etti. Türk dünyasının ortak hedefler etrafında buluşmasının yalnızca siyasi temaslarla sınırlı kalmaması, parlamentoların somut çalışmalar ve ortak projeler geliştirmesi gerektiğini belirtti.

TÜRKPA’yı parlamentoları bir araya getiren bir platformun ötesinde, Türk dünyasının ortak geleceğine katkı sunan bir iş birliği zemini olarak değerlendiren Kurtulmuş, kurumsal kapasitenin geliştirilmesi ve alınan kararların sonuçlarının takip edilmesi gerektiğine dikkat çekti.

Ankara’daki Türk Devletleri Teşkilatı Zirvesi bekleniyor

Kurtulmuş, Türk Devletleri Teşkilatı’nın 13. Zirvesi’nin 29-30 Ekim 2026 tarihlerinde Ankara’da düzenleneceğini belirtti. Zirvenin, Türk dünyasındaki ortak hedeflerin ve iş birliği iradesinin ileri taşınmasına katkı sunmasını temenni etti.

Bişkek’teki TÜRKPA toplantısı, parlamenter diplomasinin Türk dünyasındaki ilişkilerin geliştirilmesindeki rolünü bir kez daha gündeme taşıdı. Özbekistan ve Türkmenistan’ın TÜRKPA’da daha güçlü biçi